Զվարթնոցի տաճար
Յոթերորդ դարի գլուխգործոց, որի տեսքը բացահայտվում է հիմքերի, սյուների և քանդակազարդ քարերի միջոցով
Զվարթնոցի տաճարի ավերակների մոտ առաջին հայացքից դժվար է պատկերացնել երբեմնի շինության ամբողջ բարձրությունն ու ծավալը։ Պահպանվել են հիմքերը, սյուների հատվածներ, կամարներ և բազմաթիվ քանդակազարդ քարեր։ Հենց այդ բեկորների միջոցով կարելի է քայլ առ քայլ ճանաչել 7-րդ դարի հայկական ճարտարապետության ամենահամարձակ կառույցներից մեկը։
Սկսեք տաճարի հատակագծից
Տաճարը կառուցվել է Ներսես Գ Շինարար կաթողիկոսի օրոք՝ 7-րդ դարի կեսերին։ Ներքին տարածքն ունեցել է չորս խորան, իսկ շրջանաձև շինությունն արտաքինից ստացել է բազմանիստ տեսք։ Ընդունված վերակազմության համաձայն՝ տաճարը բաղկացած է եղել աստիճանաբար նեղացող երեք հարկից և հասել մոտ 45 մետր բարձրության։ Այն կործանվել է 10-րդ դարում։ Ստույգ պատճառը հայտնի չէ, թեև ամենատարածված վարկածներից մեկը երկրաշարժն է։
Մուտքից հետո նախ քայլեք հիմքերի արտաքին եզրով։ Այդ դիրքից ավելի հեշտ է հասկանալ կառույցի շրջանաձև հատակագիծը, խորանների դասավորությունը և կենտրոնական հատվածի կապը սյունաշարի հետ։ Վերականգնված կամարները չեն ներկայացնում տաճարի ամբողջական պատկերը, սակայն օգնում են պատկերացնել նախկին շինության չափերն ու կառուցվածքը։
Ուշադրություն դարձրեք սյուներին ու զարդաքանդակներին
Զվարթնոցի արժեքը միայն տպավորիչ չափերով չի սահմանափակվում։ Սյուների վրա կարելի է տեսնել զամբյուղաձև խոյակներ, որթատունկի և նռան պատկերներ, արծվաքանդակներ ու շինարար վարպետներին պատկերող բեկորներ։ Դրանք վկայում են, որ տաճարի արտաքին հարդարանքը մշակվել է նույն մանրակրկիտ մոտեցմամբ, ինչ նրա բարդ կառուցվածքը։ Պահպանված քարերի վրա մի բարձրացեք և մի հենվեք․ դրանք հնագիտական բնօրինակ բեկորներ են։
Տեսեք ոչ միայն տաճարը, այլև ամբողջ համալիրը
Հնավայրում պահպանվել են կաթողիկոսական պալատի, վանական խցերի, բաղնիքի, գինու հնձանի և ավելի վաղ կառուցված բազիլիկ եկեղեցու հետքերը։ Այս կառույցները ցույց են տալիս, որ Զվարթնոցը միայն եկեղեցի չէր․ այն նաև հոգևոր ու վարչական կենտրոն էր։ Եթե այցելության օրը թանգարանային ցուցասրահը բաց է, ներսում կարող եք տեսնել պեղումների ընթացքում հայտնաբերված բեկորներն ու տաճարի վերակազմությանը վերաբերող նյութերը։
Ինչու է Զվարթնոցն ընդգրկված ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի ցանկում
2000 թվականից Զվարթնոցի հնավայրը Վաղարշապատի եկեղեցիների հետ ընդգրկված է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության ցանկում։ Համալիրը կարևոր դեր է ունեցել հայկական կենտրոնագմբեթ եկեղեցական ճարտարապետության զարգացման մեջ և ազդեցություն է թողել տարածաշրջանի հետագա կառույցների վրա։ Հուշարձանի պատմական ու ճարտարապետական արժեքի մասին մանրամասն տեղեկությունը հասանելի է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի պաշտոնական էջում։
Այցելության գործնական խորհուրդներ
Զվարթնոցը Երևանից մոտ 20 կմ հեռավորության վրա է։ Տաճարի ավերակները, թանգարանային ցուցադրությունը և համալիրի մյուս կառույցները հանգիստ դիտելու համար նախատեսեք 1-1.5 ժամ։ Տարածքը բաց է, իսկ ամռանը ստվեր գրեթե չկա, ուստի վերցրեք ջուր և գլխարկ։ Լուսանկարելու համար հարմար են առավոտյան ժամերը կամ մայրամուտից առաջ ընկած ժամանակը, երբ զարդաքանդակների մանրամասներն ավելի տեսանելի են։ Տոմսերի արժեքն ու սեզոնային աշխատանքային ժամերը ճշտեք թանգարան-արգելոցի պաշտոնական էջում։
Որտեղ շարունակել ուղևորությունը
Զվարթնոցից հետո կարելի է ուղևորվել Վաղարշապատ և այցելել Էջմիածնի մայր տաճար, Սուրբ Հռիփսիմե ու Սուրբ Գայանե եկեղեցիներ։ Այդպես մեկ օրվա ընթացքում կտեսնեք վաղ միջնադարյան հայկական եկեղեցական ճարտարապետության մի քանի տարբեր լուծումներ։ Երևան վերադառնալուց հետո Զվարթնոցում տեսած քանդակները կարող եք համեմատել Հայաստանի պատմության թանգարանի միջնադարյան հավաքածուի հետ։ Թանգարանը գտնվում է Հանրապետության հրապարակում։ Հայաստանի այլ ուղղություններ ներկայացված են տեսարժան վայրերի ամբողջական ցանկում։
Հաճախ տրվող հարցեր
Պատվիրել մասնավոր տրանսֆեր
Ավելացրեք այս կանգառը ձեր ուղևորության մեջ, տեսեք ամբողջ երթուղին քարտեզի վրա և համեմատեք տեղական վարորդների առաջարկները։
