Սպիտակավոր վանք, Վայոց ձոր

Վերնաշենից վեր ճանապարհը դանդաղ կորցնում է գյուղական առօրյայի ձայները։ Վերջում մնում են քամին, բաց լանջերն ու Սպիտակավոր վանքը՝ փոքր, բայց արտահայտիչ համալիր, որը հեռվից չի փորձում տպավորել չափերով։ Այստեղ արժեքը մանրամասների մեջ է, ուստի արժե ոչ թե արագ լուսանկարել, այլ շրջել եկեղեցու շուրջը և քար առ քար կարդալ կառույցը։

Սպիտակ քարը՝ առաջին հուշումը

Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին սկսել է կառուցել Պռոշյան իշխան Էաչին, իսկ նրա որդի Ամիր Հասան Բ-ն ավարտել է 1321-ին։ Դեղնասպիտակ ֆելզիտով երեսպատումը տվել է վանքի հայտնի անունը։ Արտաքինից քառակուսի, ներսից խաչաձև եկեղեցին ունի բարձր թմբուկ և սլացիկ վեղար։ Հարավային ու արևմտյան պատերին փնտրեք խաչաքանդակները․ արևի կողային լույսը դրանց խորությունը հատկապես լավ է բացում։

Շքամուտքը՝ քարի մեջ բացված էջ

Արևմտյան մուտքի վերևում Աստվածամայրն է՝ մանուկ Հիսուսը գրկին։ Քանդակը շրջապատող երկրաչափական հյուսվածքն այնքան խիտ է, որ շքամուտքը ձեռագրի լուսանցք է հիշեցնում։ Սա այն կանգառն է, որտեղ Սպիտակավորի քանդակագործությունը ավելի խոսուն է դառնում, քան ընդհանուր համայնապատկերը։

Կիսաբաց գավիթ և կանգուն զանգակատուն

Եկեղեցուն արևմուտքից կից գավիթը կառուցվել է 1321-1330 թթ․ նրա ծածկը չի պահպանվել, բայց կամարները, խորշերն ու բացվածքները դեռ ցույց են տալիս տարածքի չափը։ 1330-ին Հովհաննես Պռոշյանն ու Թաճը ավելացրել են եռահարկ զանգակատունը։ Բակում պահպանված հետքերը հիշեցնում են նաև վանական խցերի, պարսպի և գերեզմանոցի մասին։ Հարավային կողմում է Գարեգին Նժդեհի հիշատակի վայրը, ուստի տարածքում պահեք հանգիստ ու հարգալից վարք։

Ճանապարհի գործնական մասը

Վերնաշենից վերջին հատվածը լեռնային ու չասֆալտապատ է․ սովորական մեքենայով գնալուց առաջ ճշտեք վիճակը, իսկ թաց եղանակին նախընտրեք բարձր անցունակությամբ մեքենա կամ քայլարշավ։ Վերցրեք ջուր, արևապաշտպան միջոց և ամուր կոշիկ։ Ուղևորությունը կարելի է կապել Եղեգնաձորի, Եղեգնաձորի երկրագիտական թանգարանի կամ Նորավանքի հետ։ Հուշարձանի և մոտակա Պռոշաբերդի գիտական նկարագրությունը հասանելի է Armenia Hidden Gems-ում։